Schronisko dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi i mieszkania chronione

Główną działalnością Stowarzyszenia „Dom Pomocna Dłoń” w Błońsku jest prowadzenie schroniska dla osób
bezdomnych z usługami opiekuńczymi, w którego skład struktury organizacyjnej wchodzą również
mieszkania chronione wspierane i treningowe. Swoją działalność stowarzyszenie rozpoczęło w 1999 r.
zajmując się przez szereg lat głównie młodymi osobami bezdomnymi oraz rodzinami z dziećmi. Wraz z
pojawiającym się coraz większym problemem w zapewnieniu pomocy osobom bezdomnym wymagającym
wsparcia ze względu na zły stan zdrowia, stowarzyszenie stopniowo zwiększało liczbę miejsc dla tych osób i
dostosowywało swoje działania do ich potrzeb. Cały czas swoją działalność kieruje głównie do osób
bezdomnych z terenu województwa wielkopolskiego. W województwie wielkopolskim jak również w
województwach ościennych zauważalny jest deficyt schronisk z usługami opiekuńczymi.
Działanie schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi odpowiada na widoczny problem braku
tego typu placówek, zarówno w województwie wielkopolskim, jak i w województwach ościennych.
Schronisko jest ofertą dla wielu gmin z którymi współpracuje, a które nie są wstanie stworzyć tego typu
placówki na swoim terenie. Schronisko z usługami opiekuńczymi w znaczący sposób rozwiązuje problem
dostępności do tego typu placówki osobom bezdomnym wymagającym usług opiekuńczych dostosowanych
do ich szczególnych potrzeb.
Celem schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi jest zapewnienie tymczasowego
schronienia wraz z usługami opiekuńczymi oraz usługami ukierunkowanymi na wzmacnianie aktywności
społecznej, w miarę możliwości wyjście z bezdomności i uzyskanie samodzielności życiowej, a także posiłku
i niezbędnego ubrania, osobom bezdomnym, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność
wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, ale nie wymagają
usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, zakład opiekuńczo-leczniczy lub zakład
pielęgnacyjno-opiekuńczy. W schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi mogą przebywać
osoby, których stan zdrowia nie zagraża zdrowiu i życiu innych osób przebywających w placówce. W
szczególnie uzasadnionych przypadkach dopuszcza się tymczasowy pobyt w schronisku dla osób bezdomnych
z usługami opiekuńczymi osobom bezdomnym, które posiadają decyzję o skierowaniu do domu pomocy
społecznej, przez okres oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej, jednak nie dłużej niż przez
4 miesiące.
Do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi mogą zostać przyjęte jedynie osoby na
podstawie decyzji o przyznaniu tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych z usługami
opiekuńczymi.
Schronisko dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi prowadzone jest w oparciu o ustawę z dnia 12
marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia
27 kwietnia 2018 r. w sprawie minimalnych standardów noclegowni, schronisk dla osób bezdomnych,
schronisk dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi i ogrzewalni, a także na podstawie regulaminu
schroniska.
Odbiorcami usług schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi są kobiety i mężczyźni w
rożnym wieku, tj. osoby opuszczające zakłady opieki zdrowotnej, które mimo złego stanu zdrowia nie
wymagają leczenia szpitalnego lecz rekonwalescencji i dalszego leczenia w warunkach ambulatoryjnych,
osoby przebywające w pomieszczeniach niemieszkalnych, które mimo złego stanu zdrowia nie wymagają
leczenia szpitalnego, a ich pobyt w dotychczasowych warunkach spowoduje dalszą degradację zdrowotną oraz
osoby zamieszkujące w innych placówkach nieprzygotowanych do pobytu osób wymagających wzmożonego
wsparcia. Do czynników kwalifikujących osobę bezdomną do uzyskania wsparcia w placówce zaliczyć można
następujące: stany po amputacjach, polineuropatia, owrzodzenia, złamania, miażdżyca kończyn dolnych,
częściowe niedowłady kończyn dolnych, odmrożenia, stany po wypadkach, pobiciach, stany po urazach
głowy, częściowe niedowłady kończyn górnych, miażdżyca uogólniona, niedowidzenie, stany po porażeniu
mózgowym, wylewie, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, hipoglikemia, choroby nowotworowe, choroby

wynikające z wyniszczenia organizmu, gruźlica, choroby trzustki, płuc, niepełnosprawność intelektualna i
problemy zdrowia psychicznego niezagrażające bezpieczeństwu własnemu i innych osób przebywających w
schronisku.
Działalność schroniska z usługami opiekuńczymi finansowana jest przez gminy pochodzenia odbiorców usług.
Finansowanie odbywa się na dwóch płaszczyznach. Pierwszą są dotacje Urzędu Miasta Poznania przyznane
na podstawie złożonych ofert konkursowych, drugą natomiast finansowanie w ramach odpłatnej działalności
pożytku publicznego na podstawie zawartych umów i porozumień z gminami reprezentowanymi przez ośrodki
pomocy społecznej. Dodatkowe środki przeznaczane na działalność pochodzą z dotacji MRiPS oraz
Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego, a także z darowizn. Nie są one jednak przeznaczane na podstawowe
funkcjonowanie, a raczej na podnoszenie poziomu usług i poprawę standardów placówki. Ważnym wsparciem
jest również pomoc żywnościowa pozyskiwana z Banku Żywności, sklepów Biedronka, hurtowni Eurocash i
innych podmiotów.
Działalność stowarzyszenia nastawiona jest na udzielenie kompleksowego wsparcia osobom bezdomnym,
które wymagają oprócz schronienia również zapewnienia usług opiekuńczych. Stąd w ofercie kierowanej dla
osób bezdomnych znajduje się nie tylko schronisko z usługami opiekuńczymi, ale również wchodzące w skład
jego struktury organizacyjnej mieszkania chronione wspierane i treningowe.
Posiadanie mieszkań chronionych jest naszym zdaniem nieodzownym elementem udzielania kompleksowej
pomocy. Po pierwsze – dają możliwość szybkiego przekierowania do nich osób, które nie wymagają już
wsparcia schroniska z usługami opiekuńczymi, a nie powinny jeszcze zamieszkać w schronisku bez usług,
gdyż wymagają jeszcze wsparcia dostosowanego do ich stanu zdrowia. Po drugie – dzięki formule mieszkań
chronionych podopieczni mogą szybciej zostać poddani procesowi usamodzielniania, choćby w
podstawowych aspektach życia, co ogranicza wyuczanie bezradności i roszczeniowości, które z naszych
obserwacji występuje w przypadku długotrwałego pobytu w schronisku z usługami. Po trzecie – warunki życia
w mieszkaniu chronionym są znacząco bardziej zbliżone do realnie występujących w życiu. Prowadzenie
zespołu placówek pozwala również na dostosowanie poziomu usług do rzeczywistych potrzeb i możliwości
psychofizycznych podopiecznych.
Osoby bezdomne są przyjmowane do schroniska z usługami opiekuńczymi na podstawie skierowania
wydanego przez ośrodek pomocy społecznej właściwy ze względu na ostatni adres stałego zameldowania .
Współpraca z większością ośrodków pomocy społecznej przebiega bez zastrzeżeń. Należy podkreślić, że jest
to efekt wieloletniej współpracy sięgającej okresu, w którym nie było jeszcze tego typu placówek oraz
przepisów regulujących ich funkcjonowanie. Metody kierowania i przyjmowania osób do schroniska były
wypracowywane stopniowo wraz z rozwojem placówki i potrzeb poszczególnych gmin mających stale
nierozwiązany problem osób bezdomnych wymagających usług opiekuńczych. Wprowadzenie do katalogu
placówek nowej formy w postaci schronisk dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi oraz
rozporządzenia dotyczącego standardów ich funkcjonowania było właściwie tylko umocowaniem prawnym
naszej placówki i zarazem potwierdzeniem, że zasady, które do tej pory zostały wypracowane, przy
niewielkich korektach, powinny być stosowane.
Większość osób przyjmowanych do schroniska z usługami przewożona jest bezpośrednio ze szpitali. Nad
umieszczeniem osoby bezdomnej w schronisku pracują pracownicy socjalni ośrodków pomocy społecznej
wraz z pracownikami socjalnymi szpitali i w porozumieniu z pracownikiem socjalnym schroniska z usługami.
Problemem, który staje przed pracownikami jest ciągle niedostateczna liczba miejsc w placówce i konieczność
bardzo szybkiego reagowania na wypis pacjenta ze szpitala. Nie wszystkie osoby bezdomne przebywają w
szpitalu przez dłuższy okres umożliwiający zaplanowanie przyjęcia. Często są to osoby, które po pobycie na
szpitalnym oddziale ratunkowym lub po kilkudniowym pobycie w szpitalu są wypisywane i powinny otrzymać
miejsce w placówce.
Znacznie mniejszy problem występuje, kiedy leczenie pacjenta jest długotrwałe i pracownicy socjalni szpitala
i ośrodków pomocy społecznej mają czas na zorganizowanie miejsca w schronisku z usługami. Podobna
sytuacja jest z osobami przebywającymi w schronisku bez usług czy w noclegowni, gdzie pracownicy
obserwując pogarszający się stan zdrowia mogą w odpowiednim czasie zgłosić konieczność przeniesienia
osoby do schroniska z usługami.
Pewien problem występuje w szpitalach powiatowych, które nie mają zatrudnionego pracownika socjalnego,
a pozostały personel nie posiada wiedzy o systemie pomocy społecznej. Należy jednak zauważyć, że dobra
współpraca szpitala i ośrodka pomocy społecznej na jego terenie pozwala również skutecznie przeprowadzić
proces umieszczenia pacjenta w schronisku z usługami.

W większości przypadków proces kierowania do schroniska z usługami opiekuńczymi przebiega w pełni
zgodnie z przepisami zawartymi w ustawie o pomocy społecznej. W przypadkach wynikających z
konieczności natychmiastowego umieszczenia osoby w schronisku, najpierw następuje przyjęcie tej osoby, a
następnie, już w placówce, przeprowadzany wywiad środowiskowy i wystawiana jest decyzja administracyjna
o przyznaniu miejsca w schronisku z usługami.
Należy podkreślić, że najważniejszy powinien pozostawać człowiek, a nie przepisy. Zapewnienie miejsca w
schronisku z usługami jest zadaniem bardzo trudnym, odbywającym się na styku dwóch systemów – pomocy
społecznej i służby zdrowia. Systemów, które są ciągle niedoskonałe, w których brakuje miejsc. I pracownicy
tych dwóch systemów muszą od siebie wymagać, ale też muszą też się wzajemnie rozumieć. Dlatego tak ważna
jest elastyczność we współpracy. Przepisy winny być drogowskazem, a nie barierą w pomocy człowiekowi.
Udzielenie schronienia ma miejsce w schronisku z usługami opiekuńczymi składającym się z 12 pokoi, 5
łazienek, 2 świetlic oraz jadalni z aneksami kuchennymi. W pokojach znajdują się łóżka rehabilitacyjne, łóżka
szpitalne oraz zwykłe. Wszystkie segmenty są wyposażone w meble pokojowe i kuchenne oraz niezbędne
sprzęty gospodarstwa domowego. W placówce znajduje się gabinet medyczny wyposażony w odpowiedni
sprzęt. Do dyspozycji mieszkańców jest również świetlica z częścią rehabilitacyjną. Ośrodek posiada centralne
ogrzewanie, ciepłą i zimną wodę, gaz i prąd. Budynek jest wyposażony w instalację odgromową, wewnętrzne
hydranty przeciwpożarowe, oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne, instalację sygnalizacji pożarowej. Obiekt
jest monitorowany. Podopieczni mają również do dyspozycji teren rekreacyjny, który składa się z 4 altan
ogrodowych, grilla, miejsca na ognisko, ścieżek spacerowych i siłowni zewnętrznej służącej do rehabilitacji.
Budynek posiada podjazd dla osób niepełnosprawnych. Placówka posiada gabinety terapeutyczne, kuchnię
centralną, pralnię, magazyn żywności, magazyn środków chemicznych, magazyn odzieży, magazyn pościeli,
pralnię – wyposażoną w pralki i suszarki do prania oraz kuchnię centralną.
Ponadto w skład struktury organizacyjnej Schroniska z Usługami wchodzą Mieszkania Chronione Wspierane
i Treningowe tj. 6 mieszkań 2 pokojowych wyposażonych w kuchnię i łazienkę oraz cztery mieszkania 1
pokojowe wyposażone w kuchnię oraz łazienkę .
Każda przyjęta osoba ma zaspokojone niezbędne potrzeby życiowe. Każda osoba bez względu na posiadany
dochód otrzymuje wyżywienie (3 posiłki dziennie), podstawowe środki czystości i higieny, podstawowe leki
przeciwbólowe dostępne bez recepty, podstawowe materiały opatrunkowe, środki dezynfekcyjne, materiały
pielęgnacyjne i medyczne w tym środki ochrony indywidualnej. Bieliznę, odzież, obuwie, ręczniki otrzymują
osoby nie posiadające dochodów na ten cel.
Każda przyjęta osoba uzyskuje pomoc w czynnościach dnia codziennego, dostęp do pomocy pielęgniarskiej,
lekarskiej oraz wsparcie opiekunów i pracowników socjalnych.
Pomoc ta realizowana jest poprzez:
• pracę socjalną – diagnoza potrzeb, informacja, poradnictwo, rozpoznanie sieci wsparcia ze strony
rodziny i bliskich, udzielenie pomocy w rozwiązywaniu problemów rodzinnych oraz nawiązaniu
zerwanych stosunków rodzinnych, pomoc w załatwieniu formalności, skompletowanie dokumentów,
współpraca z instytucjami (OPS, MOPR, PCPR, sądy, kuratorzy itp.); szczególny nacisk jest położony
na podjęcie leczenia adekwatnego do stanu zdrowia, a w przypadkach tego wymagających na
skompletowanie dokumentów medycznych celem skierowania do DPS, uzyskania orzeczeń o stopniu
niepełnosprawności itp.; plan pracy socjalnej obejmuje m.in. zameldowanie osoby na pobyt czasowy
w schronisku, ewentualne wyrobienie niezbędnych dokumentów (np. dowód osobisty itp.), zgłoszenie
aktualizacyjne w urzędzie skarbowym, uregulowanie spraw sądowych, alimentacyjnych,
wykonywanie zobowiązań nałożonych przez sąd, ustalenie praw do zasiłków;
• nadzór nad stanem zdrowia poprzez: zmianę opatrunków, kontrolę gojenia ran, kontrolę ciśnienia
tętniczego, kontrolę poziomu cukru we krwi, kontrolę temperatury ciała, kontrolę wagi ciała,
motywowanie do rehabilitacji;
• pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych poprzez: uzgadnianie i monitorowanie terminów wizyt
u lekarzy rodzinnych i specjalistów, wykonywanie badań diagnostycznych i laboratoryjnych oraz
organizację transportu do wyżej wymienionych usług;
• czuwanie nad procesem leczenia farmakologicznego poprzez: zamawianie i wykupywanie leków w
aptece, przygotowywanie odpowiednich dawek leków oraz monitorowanie systematyczności
przyjmowania leków i pomoc w poprawnym przyjmowaniu leków;
• pomoc w dostępie do sprzętu ortopedycznego oraz jego zapewnienie, w tym: kuli łokciowych,
wózków inwalidzkich, chodzików, protez kończyn dolnych;

• ocena stanu zdrowia i w razie braku pozytywnych rokowań, skompletowanie dokumentów oraz
złożenie wniosków o umieszczenie w ZOL lub DPS;
• pomoc w przygotowywaniu posiłków i nadzór nad ich przyjmowaniem i przestrzeganiem ewentualnej
diety;
• nadzór lub pomoc w utrzymaniu higieny – kąpiel, pielęgnacja rąk i stóp, mycie głowy, jamy ustnej,
nadzór nad stosowaniem pieluchomajtek, ewentualna pomoc przy ich zakładaniu;
• nadzór lub pomoc przy zmianie bielizny, odzieży, obuwia;
• zapewnienie przez opiekunów odpowiednich warunków zamieszkania poprzez: utrzymanie czystości
w pokoju – zamiatanie podłóg, mycie podłóg, wietrzenie pomieszczeń, mycie okien, ścieranie kurzu
itp., utrzymanie czystości w łazienkach, utrzymanie czystości w kuchni i jadalni, utrzymanie czystości
w szafkach nocnych i szafach ubraniowych;
• zapewnienie przez opiekunów prania, suszenia odzieży i pościeli oraz wymiana bielizny pościelowej;
• zapewnienie przez personel placówki dostępu do fryzjera, fotografa itp.;
• zapewnienie pomocy w nawiązaniu i utrzymywaniu kontaktów z rodziną;
• pomoc w zaspokojeniu potrzeb kulturalno-społecznych i rekreacyjnych;
• wspieranie podopiecznych w spędzaniu czasu wolnego np. spacery, gry, ogniska, grill.
Działanie te są realizowane poprzez odpowiednie zasoby kadrowe:
• pracownicy socjalni;
• opiekunowie posiadający kwalifikacje do wykonywania zawodu pielęgniarki, ratownika medycznego,
opiekuna w domu pomocy społecznej, opiekuna osoby starszej, asystenta osoby niepełnosprawnej,
opiekunki środowiskowej, opiekuna medycznego lub udokumentowane co najmniej roczne
doświadczenie zawodowe polegające na świadczeniu usług opiekuńczych;
• pielęgniarka;
• fizjoterapeuta;
• dyrektor schroniska .
Główne rezultaty funkcjonowania schroniska obejmują:
• zapewnienie odpowiedniego wsparcia osobom bezdomnym wymagającym usług opiekuńczych
zgodnie z definicją ustawową, w tym:
o zapewnienie schronienia wraz z usługami opiekuńczymi w warunkach dostosowanych do
potrzeb;
o zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych poprzez zapewnienie wyżywienia, środków
czystości, higieny i odzieży;
o zapewnienie podopiecznym wymagającym wsparcia w codziennym funkcjonowaniu,
odpowiedniej pomocy w czynnościach dnia codziennego oraz dostępu do pomocy
pielęgniarskiej, lekarskiej oraz wsparcia opiekunów, pedagogów i pracowników socjalnych,
czego efektem jest powrót do zdrowia lub utrzymanie istniejącego stanu zdrowia oraz nabycie
lub wzmocnienie umiejętności samodzielnego funkcjonowania; podopieczni mają też
możliwość przeniesienia do mieszkań chronionych lub schronisk bez usług opiekuńczych, a
także umieszczenia w domach pomocy społecznej w przypadku osób, których stan zdrowia
nie ulegnie poprawie;

• wywiązanie się przez gminy, z którymi współpracuje stowarzyszenie, z realizacji zadania o
charakterze obowiązkowym, jakim jest konieczność zapewnienia miejsc w schronisku dla osób
bezdomnych z usługami opiekuńczymi.
Schronisko dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi stało się nieodzownym elementem system pomocy
osobom bezdomnym. Jeszcze kilka lat temu było tworem zupełnie nieznanym, nowatorskim. Dziś większość
gmin nie wyobraża sobie funkcjonowania system pomocy osobom bezdomnym bez współpracy ze
schroniskiem z usługami.
Zadaniem na przyszłość jest ciągły rozwój schroniska z usługami, podnoszenie standardów pobytu jak i usług
skierowanych do podopiecznych. Nie należy naszym zdaniem znacząco zwiększać liczby miejsc w schronisku,
a zamiast tego rozbudowywać zaplecze mieszkań chronionych wspieranych, które powinny stać się jednym z
zadań schroniska z usługami.
W naszej ocenie schronisko z usługami opiekuńczymi to placówka, która powinna być podzielona na trzy
działy:

• interwencyjnego pobytu – wydzielona i wyspecjalizowana część schroniska z usługami z
odpowiednim zapleczem lokalowym, kadrowym i finansowym umożliwiającym bardzo szybkie i
efektywne działania, w skład których wchodzą: ocena stanu psychofizycznego klienta i umieszczenie
go w jak najszybszym czasie w placówce odpowiadającej jego potrzebom (ZOL, DPS, schronisko z
usługami itp.);
• okresowego pobytu – część schroniska z usługami zgodna z dzisiejszymi zapisami ustawy o pomocy
społecznej i standardami dotyczącymi schronisk z usługami;
• mieszkań chronionych – mieszkania chronione wchodzące w skład struktury organizacyjnej
schroniska z usługami opiekuńczymi z funkcją i działaniami opisanymi w ustawie o pomocy
społecznej i w rozporządzeniu w sprawie mieszkaniach chronionych.
Uważamy również, że konieczne jest dofinansowanie rozwoju standardu schronisk z usługami opiekuńczymi
z Programu “Pokonać Bezdomność”. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej w ogłaszanym konkursie nie
przewiduje finansowania podnoszenia standardów schronisk z usługami wychodząc z założenia, że jeśli
istnieją to oznacza, iż standardy spełniają. Naszym zdaniem jedynie podnoszenie standardów w trybie ciągłym
pozwoli na niepozostawianie w tyle. To dzisiaj jest czas na rozwój – jeśli dzisiaj nie będziemy rozwijać
standardów schronisk z usługami to za kilka lat będziemy znów „dochodzić” do nowych standardów.